Wat is gokverslaving en hoe kun je het herkennen?

Het is sinds 1 oktober 2021 officieel legaal om online te gokken in Nederland. Op die dag werd namelijk de Wet Kansspelen op afstand (Wet Koa) van kracht, waarmee de markt voor online kansspelen in ons land eindelijk gereguleerd werd en het mogelijk werd voor bedrijven om legale online casino’s in Nederland te openen. Het landgebonden spelaanbod was eerder al gelegaliseerd, veel eerder zelfs. De eerste fysieke kansspelen werden namelijk in 1969 reeds gereguleerd.

Iets meer dan vijftig jaar volgde dus ook het online spelaanbod en daardoor kun je als Nederlandse speler op het moment van schrijven terecht bij ruim meer dan 25 legale online casino’s in Nederland. Dat is natuurlijk prachtig voor de liefhebbers, maar de toegenomen beschikbaarheid en bereikbaarheid van kansspelen heeft ook gezorgd voor een toename van de gokverslaving in ons land. Online casinospellen kunnen ten slotte heel leuk en heel spannend zijn, maar ze dragen ook risico’s met zich mee.
Op deze pagina leggen we je uit wat gokverslaving precies is, hoe je het kunt herkennen, en wat voor mogelijkheden er allemaal in Nederland bestaan voor mensen die lijden aan gokverslaving.

Wat is gokverslaving?

Simpel gezegd spreekt men van een gokverslaving wanneer een persoon zijn of haar gokken niet meer onder controle heeft. Het wordt tegenwoordig beschouwd als een ziekte in Nederland en zo wordt het ook behandeld. Een gokverslaving zorgt ervoor dat de persoon zichzelf niet langer in bedwang heeft met betrekking tot het gokken. Dat kan zich uiten in het lijden van grote verliezen (die hij of zij zich mogelijk niet kan veroorloven), maar ook bijvoorbeeld in het veel te veel tijd besteden aan gokken en gerelateerde activiteiten, om maar wat te noemen. Waar het om gaat, is dat een gokverslaafde persoon geen of nauwelijks controle meer heeft op die manier waarop hij of zij omgaat met kansspelen.

Definitie van gokverslaving

Gokverslaving is een vorm van gedragsverslaving waarbij gokken dwangmatig en ongecontroleerd wordt. Dat kan op zijn beurt leiden tot aanzienlijke problemen in de financiële en sociale sferen. Denk daarbij, bijvoorbeeld, aan geldproblemen, het niet kunnen terugbetalen van schulden en het ruïneren van persoonlijke relaties.

Het wordt vaak vergeleken met andere soorten verslavingen, zoals alcoholverslaving en nicotineverslaving, maar over het algemeen is gokverslaving een stuk functioneler. Het is namelijk niet zozeer een fysieke verslaving, maar een psychologische verslaving die wordt veroorzaakt door een stoornis van het beloningssysteem (reward system) in de hersenen. Gokken zorgt voor een vrijgave van de hormonen dopamine en endorfine in de hersenen, en die zorgen voor gevoelens van beloning en euforie. Gokverslaving is in feite een verslaving aan dit gevoel, waardoor de verslaafde maar blijft gokken om dat gevoel opnieuw en opnieuw te ervaren.

Hoe ontwikkelt een gokverslaving zich?

Een gokverslaving ontwikkelt zich niet van de ene op de andere dag en dat is ook direct een van de redenen waarom het zo schadelijk kan zijn. In de meeste gevallen begint het als iets kleins en onschuldigs, misschien een gokje hier en daar ter ontspanning of een weddenschapje op een wedstrijd van je favoriete voetbalclub. Het verslavende element is echter altijd aanwezig en dat kan ertoe leiden dat het gokken uit de hand loopt.

Het is waar dat sommige mensen gevoeliger zijn voor gokverslaving dan anderen, maar vaak ontwikkelt het zich wanneer de speler meer geld gaat verliezen. In plaats van dat de speler stopt met gokken na veel geld te hebben verloren, blijft hij of zij juist spelen. De uitleg is vaak het gevoel dat het verloren geld weer teruggewonnen kan worden, terwijl dat absoluut niet het geval is. In werkelijkheid is het echter vooral de jacht op dopamine, van de volgende spin of weddenschap, die ervoor zorgt dat de speler de controle over zijn of haar speelgedrag stap voor stap verliest.

De psychologie achter gokverslaving

Zoals we eerder al schreven, is gokverslaving meer een psychologische dan een fysieke verslaving. Tijdens het gokken maken de hersenen volop dopamine en endorfine aan, met als gevolg constante boosts van gelukkige en euforische gevoelens. Dat voelt vanzelfsprekend goed, waardoor de persoon die dit ervaart wil blijven doorgaan met het ervaren van die gevoelens. Daarvoor moet hij of zij dus doorgaan met gokken.

Het probleem is echter dat hoe langer je op die manier doorgaat, hoe korter de boosts van blije gevoelens duren en hoe vaker je zal moeten gokken. En vaker gokken betekent vaker geld inzetten en dus meer geld verliezen, want vergeet nooit de gouden regel bij het gokken: het huis wint altijd. Het is op deze manier dat een psychologische verslaving als gokverslaving kan leiden tot enorme problemen, waaronder geldproblemen en relationele problemen.

Signalen en symptomen van gokverslaving

Gokverslaving wordt beschouwd als een functionele verslaving, want wil zeggen dat een gokverslaafde relatief normaal kan functioneren binnen de samenleving. Dat wil echter niet zeggen dat gokverslaving niet te herkennen is, in tegendeel zelfs. Er zijn heel wat signalen en symptomen die kunnen duiden op een gokverslaving. Het lastige is echter dat deze niet altijd even duidelijk zijn én vooral dat ze ook makkelijk toe te schrijven zijn aan een hele rits van andere problemen. Het is dus wel mogelijk om te zien dat iemand ergens mee worstelt, maar het is een stuk lastiger om te weten wát dat precies is.

Fysieke en mentale tekenen van gokverslaving

Wat betreft de mogelijke fysieke tekenen van gokverslaving bestaan er veel overeenkomsten met de symptomen die door experts vaak worden toegeschreven aan stress. Denk daarbij aan klachten als hoofdpijn, trillen en zweten. Dergelijke symptomen beginnen zich met name te manifesteren wanneer er eventjes niet gegokt wordt door de persoon in kwestie. Daarnaast is het zelfs mogelijk dat iemand zó lang gokt dat hij of zij er fysiek uitgeput van is.

De mentale tekenen van gokverslaving hebben met name te maken met een obsessieve gedachtestroom over gokken en alles wat daaruit voortvloeit. De gedachten van de persoon worden grotendeels of zelfs volledig gedomineerd door gokken, ook wanneer hij of zij met andere dingen bezig is, bijvoorbeeld op het werk of tijdens een diner met de familie. Het besef van het geld dat verloren wordt is er vaak wel, wat zorgt voor gevoelens van angst, teleurstelling en stress, met alle gevolgen van dien op de professionele en persoonlijke relaties van de persoon in kwestie.

Gedragsveranderingen bij gokverslaving

Daar waar de fysieke en mentale gevolgen van gokverslaving niet altijd even goed in te schatten zijn, is gedrag vaak wel een zeer herkenbare indicator van verslaving. Gokverslaving houdt ten slotte in dat de speler niet meer kan stoppen met gokken, hoeveel geld hij of zij ook verliest. Dat kan leiden tot financiële problemen, depressie en sociale isolatie met alle gevolgen van dien. Het gedrag van de gokverslaafde wordt vaak gekenmerkt voor obsessief denken aan gokken, mislukte pogingen om te stoppen met gokken, en onbetrouwbaar gedrag tegenover naasten, vaak als gevolg van leugens over het eigen speelgedrag en de verliezen die er worden geleden. Verwaarlozing van zaken als sociale contacten, werk en hobby’s zijn ook veelvoorkomende gedragsveranderingen bij mensen die lijden aan gokverslaving.

Hoe herken je een gokprobleem bij jezelf of bij anderen?

Gokverslaving is dus niet altijd even makkelijk te herkennen, zowel bij jezelf als bij anderen. Het is echter wel belangrijk om zo vroeg mogelijk in te grijpen wanneer het gokken uit de hand dreigt te lopen. Als je bezorgd bent over jezelf of iemand anders, let er dan op hoeveel de persoon waar je je zorgen over maakt denkt aan gokken. Ben je constant bezig met gokken en gerelateerde zaken? Heb je het gevoel dat bepaalde verantwoordelijkheden verwaarloosd worden door het gokken? Is er wel eens gelogen over het gokken of over het geld dat er verloren is? Merk je veranderingen in gedrag en stemming, zoals geprikkeld reageren of plotse episodes van depressie? Dan is het verstandig om óf te gaan praten met de andere persoon óf om zelf te gaan praten met iemand, zo nodig een expert.

Gevolgen van gokverslaving

Gokverslaving kan zowel fysieke als mentale gevolgen hebben. De fysieke gevolgen zijn vaak echter niet direct het resultaat van de gokverslaving, maar van de mentale impact ervan. Zo kan de verslaafde zich bijvoorbeeld lusteloos voelen en met donkere kringen onder de ogen rondlopen, maar dat is het gevolg van slaapproblemen die veroorzaakt worden door de stress van de gokverslaving. Over het algemeen zijn de psychologische gevolgen van gokverslaving dan ook de ergste.

Financiële gevolgen van gokverslaving

Misschien wel het grootste gevolg van gokverslaving is het financiële gevolg. Als je namelijk gokt zonder echt geld, dan zal de impact van een eventuele verslaving zich enkel beperken tot een verslaving aan het spel. Het inzetten van geld is echter een kernonderdeel van gokverslaving, aangezien dit ervoor zorgt dat er letterlijk iets op het spel staat. Het riskeren van geld is wat zorgt voor de boost van dopamine en endorfine in de hersenen, en wat spelers doet denken dat je geleden verliezen moeten proberen te compenseren door meer te gokken (en dus meer geld in te zetten).

Het kan zelfs zo ver gaan dat de persoon die lijdt aan gokverslaving leningen gaat afsluiten om te kunnen blijven gokken. Het terugbetalen van die leningen hoort vaak echter niet bij de plannen, waardoor de problemen zich langzaam maar zeker gaan verspreiden. Denk aan leugens en bedrog, maar ook bijvoorbeeld diefstal, het verlies van bezittingen, het verlies van werk en sociaal isolement.

Sociale en relationele impact van gokverslaving

In andere woorden, de financiële impact van een gokverslaving kan aanzienlijke negatieve effecten hebben op het hele leven van de verslaafde. Iemand wiens gedrag en motivaties enkel en alleen gedreven worden door de dwang om te gokken, is namelijk niet te vertrouwen. Hij of zij is ten slotte alleen maar bezig met meer gokken en meer verliezen terugwinnen. Op die manier kunnen ook relaties in de persoonlijke sfeer onder hevige druk komen te staan met ruzies en eenzaamheid tot gevolg Het gevaar daarvan is dat iemand in een dergelijke situatie alleen nog maar vatbaarder wordt voor diepere gokverslaving.

Mentale en fysieke schade

Het is dus wel duidelijk dat gokverslaving tot heel wat serieuze problemen en schade kan leiden. Naast de financiële schade wordt door grotendeels gekenmerkt voor mentale en fysieke schade. Denk daarbij aan:

Mentale schade

• Psychische klachten zoals aanhoudende stress, somberheid, angstgevoelens en schaamte.
• Gevoelens van eenzaamheid.
• Obsessief bezig zijn met gokken, ook wanneer je niet gokt.
• Verhoogde prikkelbaarheid en agressie
• In ernstige gevallen kan gokverslaving zelfs leiden tot suïcidale gedachten.

Fysieke schade

• Problemen met slapen als gevolg van stress, met alle fysieke gevolgen van dien.
• Vermoeidheid als gevolg van aanhoudende stress en slecht slapen.
• De stress van het gokken kan ook leiden tot allerlei fysieke klachten, waaronder maagpijn, hoofdpijn en overmatig zweten.
• Afhankelijk van hoe erg de gokverslaving is, kunnen er ook vrij snel ontwenningsverschijnselen optreden wanneer er even niet gegokt kan worden, zoals hevig trillen, een maag die over hoop ligt en aanhoudende hoofdpijn.

Behandeling van gokverslaving

Een gokverslaving kan een zeer ingrijpende, negatieve impact hebben op het leven van de verslaafde en zijn of haar omgeving. Gelukkig is gokverslaving echter wel effectief te behandelen, al is het voor sommige mensen makkelijker om te stoppen (en zich daaraan te houden) dan anderen. De praktijk heeft echter uitgewezen dat met de juiste behandeling een gokverslaving absoluut beheersbaar kan worden.

Professionele hulp bij gokverslaving

In ons land zijn er heel wat manieren om hulp te zoeken bij gokverslaving. Zo zijn er, onder meer, heel wat organisaties en professionals die zich specialiseren in de behandeling van gokverslaving. Als het over professionele hulp gaat, dan begin je vaak met een intakeproces en een kennismakingsgesprek. Daarmee wordt het duidelijker voor de behandelend professional wat de precieze impact van het gokken is op jou als persoon. Deze impact kan namelijk aanzienlijk verschillen van persoon tot persoon en dat geldt ook voor de uiteindelijke behandeling. Daarna wordt er een behandelingsplan opgesteld en begin je samen met de professional aan het verhelpen van je gokverslaving. Hoe dat plan er precies uit ziet, hoe de expert jou zal benaderen en hoe lang het allemaal zal duren, is volledig afhankelijk van jouw persoonlijke situatie.

Zelfhulp bij gokverslaving

Naast professionele hulp kan een gokverslaafde ook heel ver komen met zelfhulp. Het beste is vaak een combinatie van de twee. Hieronder zetten we enkele vormen van zelfhulp bij gokverslaving op een rijtje voor je.

Zelfuitsluiting
Om te beginnen kun je jezelf uitsluiten van deelname aan kansspelen in Nederland door je te laten registreren in het Cruks (Centraal Register Uitsluiting Kansspelen). Dat is een elektronische databank van de overheid met daarin de namen van alle mensen die vrijwillig of onvrijwillig zijn uitgesloten van deelname aan offline en online kansspelen in Nederland. Ieder fysiek en online casino is ook bij wet verplicht om een zogenaamde Cruks-controle uit te voeren bij iedere bezoeker, aangezien mensen die in het Cruks staan niet binnengelaten mogen worden.

Online zelfhulp
Verschillende organisaties en initiatieven in Nederland bieden online zelfhulp aan, waaronder Jellinek. Vaak wordt dat gedaan in de vorm online programma’s die bestaan uit allerlei opdrachten en feedback om mensen te helpen bij het herkennen van hun eigen speelgedrag en het opstellen van een eigen behandelingsplan.

Bijhouden van een gokdagboek
Bij het behandelen van gokverslaving is het vaak een goede eerste stap om een beter beeld te krijgen van je eigen speelgedrag. Het bijhouden van een gokdagboek kan je helpen om beter inzicht te krijgen in hoe jij omgaat met gokken en welke factoren jouw verslavingsgedrag aanwakkeren.

Zelfhulpgroepen
Er zijn ook heel wat organisaties in ons land die zich inzetten voor de behandeling van gokverslaving en waar mensen zich kunnen aansluiten hij zelfhulpgroepen. Deze worden opgericht om bijeenkomsten te organiseren voor gokverslaafden, zodat zij makkelijker hun gevoelens en ervaringen kunnen delen, en zich minder snel eenzaam zullen voelen. De Stichting AGOG (Anonieme Gokkers Omgeving Gokkers) organiseert bijvoorbeeld regelmatig gratis bijeenkomsten.

Telefonische steun
Je kan ook altijd beginnen met een telefoontje te plegen naar een persoon of organisatie die eventueel hulp kan bieden. Denk daarbij aan bekende organisaties als Jellinek en Stichting AGOG, maar ook bijvoorbeeld je huisarts of therapeut.

Het belang van de steun van familie en vrienden

We hebben het nu over professionele hulp en zelfhulp gehad, maar het allerbelangrijkste voor een gokverslaafde is misschien wel de steun van familie en vrienden. Zij kunnen niet alleen helpen bij het vroeg signaleren van problemen, maar ook bij het motiveren om hulp te zoeken en het bieden van ondersteuning om een behandelingsproces vol te houden.
Daarnaast is het cruciaal voor mensen die hun speelgedrag niet langer onder controle hebben om over hun problemen en ervaringen te kunnen spreken. Op die manier raken ze niet verstikt voor gevoelens van eenzaamheid en riskeren ze minder snel sociaal isolement.

Voorkomen van gokverslaving

Tot nu toe hebben we het met name gehad over wat gokverslaving is en hoe gokverslaving zoal behandeld kan worden. Het is echter ook mogelijk om gokverslaving te voorkomen, al vergt dat wel enige planning en discipline. Daarnaast is het simpelweg zo dat sommige mensen gevoeliger zijn voor het ontwikkelen van onverantwoord speelgedrag dan anderen, maar ook voor die mensen is het mogelijk om te genieten van gokken zonder dat ze er verdere problemen door krijgen.

Hoe blijf je verantwoord gokken?

Zoals we al schreven, spreekt men van een gokverslaving wanneer iemand zijn of haar speelgedrag niet langer onder controle heeft. Dat kan zich uiten in ontelbaar veel manieren, maar waar het op neerkomt is dat de persoon in kwestie niet langer gokt voor de fun, maar uit dwang. Een gevoel van moeten, om het zo maar te zeggen. Eerst en vooral is het dus van groot belang dat je jezelf goed in gaten houdt wanneer je ergens geld gaat inzetten. We zijn ons echter meer dan bewust van het feit dat dit soms makkelijker gezegd dan gedaan is. Gelukkig bestaan er heel wat tools en andere manieren om je te helpen bij het onder controle houden van he gokgedrag.

Tips om gokgedrag onder controle te houden

Om te beginnen zetten we enkele tips voor je op een rijtje. Deze kunnen je helpen om je eigen speelgedrag vanaf de eerste inzet onder controle te houden.

Stel limieten in
Ieder legaal online casino in Nederland is verplicht om leden de kans te geven om limieten in te stellen voor hun eigen account. Op die manier kunnen spelers bijvoorbeeld een limiet instellen op hoeveel geld ze maandelijks ergens kunnen storten of op hoe lang ze aan één stuk door ingelogd kunnen zijn.

Vermijd trigger
Als je al een vermoeden hebt dat je misschien de controle over je speelgedrag zou kunnen verliezen, dan is het verstandig om te proberen trigger zo veel mogelijk te vermijden. Dat wil zeggen, probeer websites, locaties en omgevingen die jouw aanmoedigen om te gokken te vermijden.

Zoek afleiding
Dit is eigenlijk een voortzetting van het vorige punt, maar het helpt vaak om afleiding te zoeken als je niet aan gokken wil denken. Houd je bijvoorbeeld bezig met een hobby, ga sporten of spreek af met vrienden die zelf niet gokken en niks met gokken te maken hebben.

Gebruik blokkeersoftware
Je kunt er ook voor kiezen om blokkeersoftware te gebruiken, zoals bijvoorbeeld Gamban of BetBlocker. Dit soort software installeer je op jouw apparaten en stel je in om alle goksites te blokkeren op diezelfde apparaten voor een bepaalde periode van tijd. Op die manier sluit je jezelf dus uit van deelname aan kansspelen door de toegang tot online casino’s te blokkeren.

Inschrijving in het Cruks
Blokkeersoftware helpt alleen bij het blokkeren van je toegang tot online casino’s. Als je helemaal wenst te worden uitgesloten van zowel legale online casino’s in Nederland als landgebonden casino’s dan kan je je laten inschrijven in het Cruks (Centraal Register Uitsluiting Kansspelen). Voor landgebonden en online casino’s in ons land is het bij wet verboden om toegang te verlenen aan mensen die met hun naam in het Cruks staan.

Wetgeving en gokverslaving in Nederland

De regulering van het fysieke gokken in ons land begon in 1969 en de regulering van het online gokken in Nederland werd een feit in 2021. Voor beiden vormen van kansspelen is een minimumleeftijd van 18 jaar bepaald en beide vormen staan onder toezicht van de Kansspelautoriteit (Ksa). Deze organisatie, die onderdeel uitmaakt van de overheid, moet ervoor zorgen dat Nederlandse gokkers te allen tijde toegang hebben tot een veilig en eerlijk spelaanbod. Op die manier speelt de Kansspelautoriteit een sleutelrol in de bescherming van met name kwetsbare spelers en minderjarigen tegen de gevaren van gokverslaving.

Wat zegt de Nederlandse wet over gokken?

De Nederlandse gokwetgeving is uitgebreid en dat komt niet in de laatste plaats door de legalisering van het online gokken in Nederland in oktober 2021. Sindsdien is het voor mensen van 18 jaar of ouder toegestaan om geld in te zetten bij een online casino, zolang dat online casino maar beschikt over een geldige vergunning van de Kansspelautoriteit. Datzelfde geldt ook voor landgebonden casino’s, speelhallen en bookmakers.

Een online casino dat niet beschikt over een geldige vergunning van de Ksa, maar dat wél probeert om Nederlandse spelers te bereiken, wordt daarentegen beschouwd als een illegaal online casino. Dergelijke aanbieders zijn in overtreding van de Nederlandse wet, waardoor het ook voor spelers niet toegestaan is om geld in te zetten bij hen.

Rol van legale kansspelen bij het voorkomen van verslaving

Een van de grote argumenten van de overheid en andere partijen in faveur van een gereguleerde kansspelmarkt in Nederland is dat regulering helpt om mensen weg te houden bij het illegale spelaanbod. Het idee is dat mensen minder geneigd zullen zijn om illegale (en vaak zeer riskante) aanbieders te bezoeken, wanneer ze even goed een veilig en volledig legaal casino kunnen bezoeken.

Daar komt nog bij dat het voor legale offline en online casino’s in Nederland verplicht is om een uitgebreid en effectief verantwoord spelen-beleid te voeren. Hier wordt ook regelmatig en streng op gecontroleerd door de Kansspelautoriteit. Het verantwoord spelen-beleid houdt is dat vergunde aanbieders een verplichting hebben om verantwoord gokken niet alleen aan te moedigen, maar ook actief te ondersteunen, bijvoorbeeld door speelpatronen van hun leden in de gaten te houden en contact op te nemen met spelers van wij het speelgedrag uit de hand dreigt te lopen.

Hulp bij gokverslaving in Nederland

Gelukkig wonen we in een land waar gokverslaafden heel makkelijk hulp kunnen zoeken, als ze klaar zijn om die stap te nemen. Zo noemden we eerder al verschillende organisaties en initiatieven die zich inzetten voor de strijd tegen gokverslaving, zoals Jellinek en de Stichting AGOG. Daarnaast kun je ook contact opnemen met het casino waar je bij speelt en met de Kansspelautoriteit, waarna zij jou eventueel doorverwijzen naar een andere partij. Een andere optie is de huisarts, zeker voor mensen die de stap naar professionele hulp bij gokverslaving nog wat te groot vinden. Hij of zij zal in ieder geval naar je kunnen luisteren en zo nodig een doorverwijzing geven naar een meer gespecialiseerde expert of organisatie.

Enkele organisaties met hun telefoonnummers

• Jellinek (jellinek.nl – 088 505 1220)
• Open Over Gokken (openovergokken.nl – 0800 24 000 22)
• Stichting AGOG (agog.nl – 0800 22 777 22)
• GGZ Interventie (ggzinterventie.nl – 020 231 00 00)
• Connection SGGZ (connection-sggz.nl – 040 200 1951)